سواد رسانه‌ای چیست؟

سواد رسانه‌ای
⏱زمان مطالعه: 6 دقیقه

سواد رسانه‌ای چیست؟ فرض کنید شما یک تصویر در شبکه‌های اجتماعی می‌بینید. این تصویر بارها در اینستاگرام و توییتر منتشر می‌شود و کسی از خودش نمی‌پرسد که تصویر برای چه تاریخی است؟ سواد رسانه‌ای اینجا به درد شما می‌خورد. یعنی شما با دیدن مطالب مختلف در سایت‌ها و شبکه‌های گوناگون در مورد صحت آن اطلاعات جست‌وجو کنید.
وقتی به سواد رسانه‌ای فکر می‌کنید، شاید تصور کنید که علم سواد رسانه‌ای برای دانشجوها، استادهای دانشگاه و نخبگان است. اما از آنجایی که هرروز و هر ساعت حجم زیادی از محتوا در سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود، برای اینکه بتوانید مطالب درست و غلط را تشخیص بدهید، باید با سواد رسانه‌ای آشنا باشید. اگر دوست دارید راجع به این سواد رسانه‌ای بیشتر بدانید، پس تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.

سواد رسانه‌ای چیست؟ محققان چه می‌گویند؟

محققان مرکز بین المللی سواد رسانه‌ای می‌گویند، سواد رسانه‌ای رویکرد آموزشی قرن 21 است. با استفاده از علم رسانه می‌توانید به پیام‌های گوناگون دسترسی داشته باشید، آن‌ها را تحلیل و ارزیابی کنید و در فرایند خلق محتوا هم مشارکت کنید. محتوای شما می‌تواند به شکل یک متن چاپ شده یا یک ویدئو باشد.

 

چرا سواد رسانه ‌ای اهمیت دارد؟

وقتی تصویر، در فضای مجازی، تلویزیون یا یک مجله می‌بینید، اولین چیزی که به ذهنتان می‌رسد چیست؟ مفهوم پشت این محتوا با توجه به قضاوت‌های شخصی، تجربه‌های قبلی و بینش جهانی شما در ذهنتان شکل می‌گیرد. ممکن است آن تصویر ذهن شما را به سمت و سوی خاصی سوق بدهد.
تصویر و روش نمایش آن ممکن است بر ذهن شما تاثیر بگذارد و دیدگاه شما را عوض کند. بنابراین وقتی تصویر یا مطلبی را در شبکه‌های اجتماعی و سایت‌های مختلف می‌بینید، بهتر است به دنبال منبع آن باشید و از خودتان بپرسید هدف نگارنده یا تولیدکننده محتوا چیست؟

اهمیت سواد رسانه‌ای برای فعالان دیجیتال مارکتینگ

صاحبان کسب‌وکار، بازاریابان دیجیتال، کارشناس‌های محتوا، افراد فعال در اینستاگرام و توییتر هرروز با حجم زیادی از اطلاعات روبه‌رو می‌شوند. گرچه بقیۀ مردم هم اطلاعات زیادی دریافت می‌کنند، اما  فعالان دیجیتال در فضای مجازی وقت بیشتری می‌گذرانند. بنابراین وقتی در این حوزه کار می‌کنید، باید به سواد رسانه‌ای و ابزارهای آن مجهز باشید.

مثلا تصور کنید که شما به عنوان یک صاحب کسب‌وکار خانگی در شبکه‌های اجتماعی مختلف فعالیت کرده و صفحۀ تجاری کارتان را مدیریت می‌کنید. شما برای کسب اطلاعات و دانش موردنیاز برای فعالیت در اینستاگرام و توییتر، به‌روزرسانی و تبلیغ اینستاگرام و محصولتان به منابع معتبر احتیاج دارید.
صفحه‌های زیادی در اینستاگرام با موضوع فروش، کسب‌وکار دیجیتال و تبلیغات آنلاین فعالیت می‌کنند. ولی آیا همۀ آن‌ها معتبر و قابل اطمینان هستند؟ مهارت‌های سواد رسانه‌ای به شما کمک می‌کند که به هر منبعی اعتماد نکنید.

آشنایی با مهارت‌های سواد رسانه‌ای

انجمن ملی سواد رسانه‌ای آمریکا، مهارت‌های زیر را جزو مهارت‌های سواد رسانه‌ای معرفی کرده است.

صحت‌سنجی اطلاعات

یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که پیش روی ما است، سرعت بیش از حد اطلاعات است. اطلاعات با سرعت زیادی تولید و توزیع می‌شوند. گاهی اوقات خبرنگاران، تولیدکنندگان محتوا و توزیع‌کنندگان آن صحت محتوا را قربانی انتشار سریع محتوا می‌کنند و اشکال‌های آن را نمی‌بینند.
ما در جایگاه مصرف‌کنندگان محتوا باید اطلاعات را صحت‌سنجی کرده و به اخبار و اطلاعات دروغ را شناسایی کنیم. این کار به صبر احتیاج دارد. بنابراین دفعۀ بعد که خبر و تصویری را در شبکه‌های مجازی دیدید، به جای انتشار سریع آن، کمی تامل کنید، دنبال منبع بگردید و آن خبر را در وب‌سایت‌ها و شبکه‌های دیگری بررسی کنید. برای درک و تحلیل محتوا وقت بگذارید و فقط مصرف‌کننده نباشید.

آشنایی با منابع اطلاعاتی

وقتی خبر و اطلاعات آموزشی را در سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی می‌بینید، به دنبال منبع اصلی آن باشید. اگر برای این کار وقت ندارید، مطالب را منتشر نکنید. مثلا اگر در مورد اینترنت و فیلتر شبکه‌های اجتماعی مختلف در یک سایت خبری می‌بینید، قبل از انتشار آن را در وب‌سایت‌های خبری مختلف جست‌وجو کنید. چه تفاوتی بین گزارش‌های مختلف وجود دارد؟ منابع خبری داخلی و خارجی در مورد این مسئله چه می‌گویند؟ افراد معتبر حوزه رسانه و فضای مجازی چه می‌گویند؟

هر فرد، یک رسانه

شما هر نقش و شغلی که داشته باشید، حداقل یک صفحۀ اینستاگرام دارید. در این صفحۀ اینستاگرام پست و استوری می‌گذارید و مطالب بقیه را منتشر می‌کنید. پس شما علاوه‌بر مصرف‌کنندۀ محتوا، خالق محتوا هم هستید.
حالا اگر مدیر محتوا، مدیر شبکه‌های اجتماعی، صاحب کسب‌وکار، کارشناس محتوا و دیجیتال مارکتر هستید، نقش پررنگ‌تری در این فضا دارید. مطالب، تصاویر و ویدئوهایی که در سایت و شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنید، به‌ عنوان منبع اطلاعاتی استفاده می‌شوند. بنابراین باید با استناد به منابع و اطلاعات معتبر تولید محتوا کنید.

آگاهی از تعصب‌های شخصی و رسانه‌ای

طبق نظر اصحاب رسانه، تعصب‌های رسانه ‌ای معمولا در بیشتر اخبار و مطالب وجود دارد. این تعصب‌ها می‌توانند ضمنی یا صریح باشند. مثلا اگر در ساخت یک ویدئوی تبلیغاتی یا نوشتن یک مقاله نظر شخصی خودتان را لحاظ کنید، متن و ویدئوی شما دارای تعصب‌های شخصی است. چون دیدگاه شما بر تفسیر پیام و مخاطبان تاثیر می‌گذارد.
اگر می‌خواهید نظر خودتان را بگویید، این مسئله را در مطالب یا ویدئوی خود ذکر کنید. تعصب و دیدگاه‌های شخصی شما با توجه به محیط، نژاد، جنسیت، خانواده و فرهنگ شما شکل می‌گیرد. درک شما متاثر از تجربۀ زندگی، سبک زندگی، کودکی، سن و عوامل دیگر است. در واقع شما جهان را فقط از چشمان خودتان می‌بینید. با درک تعصب‌های شخصی نه‌تنها به شناخت بهتری از خودتان می‌رسید، بلکه واکنش بهتری به اخبار و مطالب رسانه‌ها نشان می‌دهید.

چگونه سواد رسانه‌ای خود را تقویت کنید؟

متخصصین ارتباطات و سواد رسانه‌ای 4 قدم را به ما معرفی کردند. با استفاده از این 4 قدم دیگر گول اخبار و مطالب مختلف در شبکه‌های اجتماعی را نمی‌خورید.

تقویت سواد رسانه‌ای

اپلیکیشن‌ها و شبکه‌های اجتماعی را بررسی کنید

در قدم اول باید ببینید هر کدام از شبکه‌های اجتماعی را با چه هدفی در گوشی موبایلتان دانلود کرده‌اید و چقدر از آن استفاده می‌کنید. مثلا توییتر را برای دنبال‌کردن اخبار دانلود کردید و با واتس اپ با دوستان و همکارانتان صحبت می‌کنید. در اینستاگرام هم آثار هنری‌تان را منتشر می‌کنید یا خدماتتان را معرفی می‌کنید. زمان استفاده از هر کدام از آن‌ها را مشخص کنید و بیشتر از زمان مشخص وقتتان را تلف نکنید.

افکارتان را دسته‌بندی کنید

چه چیزی ارزش دانستن دارد؟ مثلا شما عاشق بسکتبال هستید و اخبار مربوط به آن را دنبال می‌کنید. پس خبرهای مربوط به بسکتبال برای شما ارزشمند است. سعی کنید در برخورد با مطالب و اطلاعات شبکه‌های اجتماعی مختلف به این دو سوال پاسخ دهید: چه چیزی نیاز دارید بدانید؟ و چه چیزی را می‌خواهید بدانید؟ هر کدام از شبکه‌های اجتماعی قابلیت تنظیم اطلاعات ورودی را دارند. مثلا اگر به بازاریابی دیجیتال علاقه‌مند هستید، سعی کنید صفحه‌های مفید را پیدا کرده و دنبال کنید. صفحه‌هایی که به دردتان نمی‌خورد را از اکسپلور حذف کنید.

احساستان را نادیده نگیرید

وقتی خبری را می‌خوانید یا ویدئویی را تماشا می‌کنید، از خودتان بپرسید که بعد از دیدن ویدئو و خواندن مطلب چه احساسی داشتید؟ آیا عصبانی شدید؟‌ احساس گناه کردید یا تاسف خوردید؟ بعد از اینکه به این سوال‌ها جواب دادید، از خودتان بپرسید که دنبال‌کردن آن احساس چه نتیجه‌ای دارد؟ چه کسی یا چه چیزی از احساس شما نفع می‌برد؟

هدف‌مندانه فعالیت کنید

لایک‌های شما محتوای صفحۀ اکسپلور اینستاگرام شما را شکل می‌دهند. شبکه‌های اجتماعی با استفاده از الگوریتم‌های متغیر طبق فعالیت‌های شما تغییر می‌کنند. اگر عکس‌های همکلاسی‌تان در سفر را لایک کنید، چند ساعت بعد تصاویر تورها را در صفحۀ اکسپلور خود می‌بینید.
شبکه‌های اجتماعی و اینترنت از کوچک‌ترین فعالیت شما آگاه هستند و براساس داده‌هایی که خودتان به آن‌ها می‌دهید، فعالیت‌های آینده و آرزوهایتان را پیش‌بینی می‌کنند. بنابراین به جای اینکه شبکه‌های اجتماعی و محتوای دیگران شما را کنترل کند، سعی کنید شما آن را کنترل کنید.

سواد رسانه‌ای، سوادی لازمۀ عصر امروز

سواد رسانه‌‌ای سوادی است که امروزه بیش از پیش ضرورت آن حس می‌شود. اگر اطلاعاتی که در سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی مختلف می‌بینید و می‌خوانید را تحلیل و کنترل کنید، برنده می‌شوید. سواد رسانه‌ای به شما یاد می‌دهد که در مواجهه با اخبار و مطالب گوناگون، نظرها و منابع خبری متفاوت را بررسی کنید و دیدگاه‌های مختلف را بشنوید.
همچنین با استفاده از تکنیک‌های سواد رسانه‌ای، اخبار درست و نادرست را تشخیص می‌دهید و کمتر تحت تاثیر شبکه‌های اطلاعاتی مختلف قرار می‌گیرید. علاوه‌بر این‌ها برای حضور در فضای مجازی و انتشار محتوا هم به سواد رسانه‌ای نیاز دارید. ما در این مقاله سعی کردیم شما را با این علم و مهارت‌های آن بیشتر آشنا کنیم. امیدواریم با استفاده از این مهارت‌ها، تجربۀ بهتری از حضور در شبکه‌های اجتماعی و استفاده از کانال‌های خبری و آموزشی مجازی داشته باشید.

 

منابع

https://thelibrary.org/blogs/article.cfm?aid=5455&lid=0

https://www.commonsensemedia.org/news-and-media-literacy/what-is-media-literacy-and-why-is-it-important

https://sproutsocial.com/insights/digital-literacy/

https://sites.google.com/site/businessmanagementwithict12/digital-identity/media-literacy

دیوار گزارش سالانه ۱۳۹۹ خود را منتشر کرد!

دیدگاه شما

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید