رشد ۵۲ درصدی ارزش ریالی بازار FMCG؛ مصرف حفظ شد، اما هزینه‌ها افزایش یافت

بررسی داده‌های emrc از بازار خرده‌فروشی FMCG در دو دوره بحرانی اخیر نشان می‌دهد با وجود افت کوتاه‌مدت تقاضا، فروش حجمی بازار تقریباً ثابت مانده و رشد ۵۲ درصدی فروش ریالی عمدتاً از افزایش قیمت‌ها ناشی شده است؛ روندی که هم‌زمان با تغییر سهم هزینه‌کرد خانوارها به سمت کالاهای ضروری‌تر همراه بوده است.

به گزارش دی‌ام برد، شرکت emrc با بررسی داده‌های بازار خرده‌فروشی کالاهای تندمصرف (FMCG)، گزارشی از تغییر رفتار بازار ایران در دو دوره بحرانی اخیر منتشر کرده است. این گزارش نشان می‌دهد بازار FMCG در شرایط بحران، با وجود حفظ نسبی سطح مصرف، تحت تأثیر افزایش قیمت‌ها رشد ریالی را تجربه کرده است.

این بررسی بر پایه داده‌های پنل خرده‌فروشی emrc و اطلاعات حدود ۷۵ هزار فروشگاه در شهرهای مهم ایران انجام شده و سه بازه زمانی پیش از بحران (آبان و آذر ۱۴۰۴)، دوره وقایع دی‌ماه (دی و بهمن ۱۴۰۴) و دوره جنگ (اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵) را مقایسه کرده است.

رشد بازار از مسیر تورم

بر اساس داده‌های این گزارش، رشد بازار FMCG در دوره بحران بیشتر ناشی از افزایش قیمت‌ها بوده است. فروش حجمی کل بازار در سه دوره بررسی‌شده تقریباً ثابت مانده و تنها ۰.۲ درصد تغییر کرده است، در حالی که فروش ریالی بازار ۵۲ درصد افزایش داشته است.

این روند نشان می‌دهد خانوارها تا حد امکان سطح مصرف خود را حفظ کرده‌اند، اما برای خرید همان میزان کالا، هزینه بیشتری پرداخت کرده‌اند.

شوک کوتاه‌مدت به تقاضا

داده‌های emrc نشان می‌دهد در دوره دی و بهمن نسبت به آبان و آذر، تمام صنایع کاهش فروش حجمی را تجربه کرده‌اند، اما در اسفند و فروردین، بیشتر صنایع توانسته‌اند بخشی از افت تقاضا را جبران کنند.

بر این اساس، اثر بحران بیشتر به شکل وقفه کوتاه‌مدت در خرید مشاهده شده و به کاهش پایدار مصرف منجر نشده است.

تغییر سهم هزینه‌کرد خانوارها

در دوره اسفند و فروردین نسبت به آبان و آذر، سهم فروش ریالی مواد غذایی از بازار افزایش یافته است. در مقابل، سهم نوشیدنی‌ها و لبنیات کاهش داشته است.

این تغییر می‌تواند نشان‌دهنده تغییر اولویت خانوارها در شرایط فشار اقتصادی باشد؛ به‌طوری‌که بخشی از هزینه‌ها به سمت کالاهای ضروری‌تر منتقل شده و سهم برخی کالاهای قابل‌تعویق کاهش یافته است.

مواد غذایی بیشترین فشار تورمی را تجربه کردند

طبق گزارش emrc، دوره اسفند و فروردین بالاترین سطح فشار قیمتی را در میان سه دوره بررسی‌شده داشته است. بیشترین رشد قیمت هر واحد کالا مربوط به صنعت مواد غذایی بوده و افزایش قیمت در این بخش سریع‌تر از سایر صنایع رخ داده است.

افزایش قیمت، مهم‌ترین چالش خرده‌فروشان

در نظرسنجی emrc از حدود ۴۰۰ فروشگاه درباره شرایط بازار، تأمین کالا و رفتار فروش در دوره جنگ، افزایش قیمت‌ها و تغییر الگوی هزینه‌کرد خانوارها به‌عنوان مهم‌ترین چالش‌های بازار مطرح شده است.

بر اساس پاسخ فروشگاه‌ها، برخی کالاها افزایش قیمت ناگهانی و برخی دیگر افزایش تدریجی قیمت را تجربه کرده‌اند. همچنین با وجود رشد فروش حجمی لبنیات در دوره اسفند و فروردین، عملکرد این صنعت در مجموع سه دوره همچنان کاهشی بوده و فشار بر فروش لبنیات ادامه داشته است.

اثر محدود کالابرگ بر بازار

بیش از نیمی از فروشگاه‌های بررسی‌شده اعلام کرده‌اند با کمبود کالا مواجه نبوده‌اند و مسئله اصلی آن‌ها بی‌ثباتی قیمت‌ها بوده است.

همچنین بیش از نیمی از فروشگاه‌ها اعلام کرده‌اند کالابرگ در فروشگاه آن‌ها ارائه نمی‌شود. در میان فروشگاه‌های مشمول نیز، اثر کالابرگ عمدتاً کم تا متوسط ارزیابی شده است.

تخم‌مرغ و روغن؛ دو ستون اصلی بازار مواد غذایی

تخم‌مرغ و روغن در هر سه دوره بررسی‌شده جایگاه نخست و دوم خود را در فروش حجمی و ریالی حفظ کرده‌اند. با این حال، ثبات جایگاه این کالاها به معنای نبود اثر فشار اقتصادی بر مصرف نیست.

در مورد روغن، افزایش قیمت باعث شده با وجود کاهش حجم فروش، ارزش ریالی بازار این محصول همچنان رشد کند.

مقاومت ساختار بازار لبنیات و سلولزی

بازار لبنیات در برابر تغییرات ناشی از بحران، ساختار نسبتاً ثابتی داشته است. رتبه محصولات این صنعت در سهم فروش حجمی و ریالی طی سه دوره تغییر محسوسی نداشته، هرچند اندازه بازار محصولات مختلف نوسان کرده است.

در بازار محصولات سلولزی نیز پوشک کودک همچنان مهم‌ترین محصول این دسته از نظر فروش حجمی و ریالی بوده است. با این حال، برخلاف روند کلی بازار، محصولات سلولزی در دوره اسفند و فروردین رشد فروش حجمی نداشته‌اند که می‌تواند با محدودیت عرضه و وابستگی به مواد اولیه وارداتی مرتبط باشد.

آب، پیشتاز رشد فروش در نوشیدنی‌ها

بر اساس داده‌های emrc، آب در دوره اسفند و فروردین بیشترین رشد فروش حجمی را در میان محصولات نوشیدنی داشته است. ضرورت مصرف و امکان ذخیره‌سازی از جمله عوامل احتمالی این رشد عنوان شده است.

همچنین نوشابه در هر سه دوره بررسی‌شده جایگاه نخست بازار نوشیدنی‌ها را از نظر فروش حجمی و ریالی حفظ کرده است.

این گزارش emrc نشان می‌دهد بازار خرده‌فروشی ایران در دو بحران اخیر، با وجود شوک‌های اقتصادی و افزایش فشار تورمی، توانسته سطح مصرف را تا حد زیادی حفظ کند؛ با این حال، تغییر در ترکیب سبد خرید خانوارها و افزایش سهم کالاهای ضروری‌تر، نشانه‌ای از تغییر رفتار مصرف‌کنندگان در شرایط ناپایدار اقتصادی است.