چرا اپهای ایرانی امکان خاموش کردن نوتیفهای تبلیغاتی را به کاربر نمیدهند؟

فهرست مطلب
کاربران اپلیکیشنهای ایرانی برای رهایی از های تبلیغاتی، راهی جز غیرفعالکردن تمام اعلانهای اپلیکیشن در تنظیمات گوشی ندارند؛ تصمیمی که باعث میشود پیامهای ضروری و خدماتی را هم از دست بدهند. این در حالی است در بسیاری از اپلیکیشنهای خارجی، کاربران میتوانند دریافت اعلانهای تبلیغاتی را بهطور مستقل از پیامهای خدماتی تنظیم کنند و بدون غیرفعالکردن همه اعلانها، از پیامهای ضروری مطلع بمانند.
به گزارش دیام برد، نوتیفیکیشنها قرار است ارتباط بین اپلیکیشن و کاربر را سادهتر کنند؛ از اطلاعرسانی درباره وضعیت سفارش و سفر گرفته تا یادآوریهای ضروری و هشدارهای امنیتی. اما این ابزار ارتباطی در بسیاری از اپلیکیشنها به کانالی برای ارسال مداوم پیامهای تبلیغاتی، پیشنهادهای خرید و کدهای تخفیف تبدیل شده است.
مشکل از جایی شروع میشود که کاربر دیگر تمایلی به دریافت این پیامها ندارد، اما راهی برای غیرفعالکردن آنها پیدا نمیکند. در اپلیکیشنهایی مانند اسنپ، تپسی و … اگر کاربر بخواهد از دریافت پیشنهادهای تبلیغاتی جلوگیری کند، ناچار است تمام نوتیفیکیشنهای اپلیکیشن را از تنظیمات خود گوشی ببندد. در این شرایط، پیام مربوط به تخفیف و کمپین در کنار اطلاعرسانیهای ضروری مانند رسیدن راننده یا وضعیت سفارش غیرفعال میشود.
درواقع، اپلیکیشن به کاربر اجازه نمیدهد پیامهای تبلیغاتی را جدا از اعلانهای خدماتی مدیریت کند. در نتیجه، خاموشکردن تبلیغات به معنای از دست دادن اطلاعرسانیهای ضروری هم خواهد بود.

انتخاب میان دریافت همه اعلانها یا قطع کامل آنها
نوتیفیکیشنها از نظر کارکرد یکسان نیستند. بخشی از آنها برای اطلاعرسانی درباره خدماتی ارسال میشوند که کاربر از اپلیکیشن دریافت میکند؛ مانند وضعیت سفارش، تغییر وضعیت سفر یا تأیید یک تراکنش. در مقابل، بخشی دیگر با هدف بازاریابی ارسال میشوند؛ مانند معرفی تخفیف، پیشنهاد خرید یا اطلاعرسانی درباره کمپینهای فروش.
این دو نوع پیام، ضرورت یکسانی برای کاربر ندارند. ممکن است فردی بخواهد از وضعیت سفارش خود مطلع شود، اما علاقهای به دریافت پیشنهادهای تبلیغاتی نداشته باشد. بااینحال، وقتی تنظیمات اپلیکیشن امکان تفکیک این دو گروه را فراهم نمیکند، کاربر عملاً باید میان دریافت همه پیامها یا قطع کامل آنها یکی را انتخاب کند.
این در حالی است که تفکیک دستههای مختلف نوتیفیکیشن از نظر فنی امکانپذیر است و در بسیاری از اپلیکیشنهای خارجی نیز اجرا میشود.
قانون ایران درباره حق انتخاب تبلیغات چه میگوید؟
در ایران نیز موضوع حق انتخاب کاربران در دریافت تبلیغات، دستکم در قانون تجارت الکترونیکی مصوب سال ۱۳۸۲ مورد توجه قرار گرفته است.
ماده ۵۵ این قانون، تأمینکنندگان را موظف میکند امکان انتخاب درباره دریافت تبلیغات از طریق نشانی پستی یا پست الکترونیکی را برای مصرفکنندگان فراهم کنند. اگرچه این ماده بهطور مشخص به پوش نوتیفیکیشن اپلیکیشنها اشاره نمیکند، اما اصل حق انتخاب مخاطب در دریافت تبلیغات را به رسمیت میشناسد. تعمیم این حکم به پوش نوتیفیکیشنها و الزام اپلیکیشنها به فراهمکردن امکان انصراف از آنها، نیازمند بررسی حقوقی است.
دنیا برای محافظت از حق انتخاب کاربران چه کرده است؟
در مقررات بینالمللی، نمونههایی وجود دارد که بهطور مشخصتر به مسئله رضایت و امکان انصراف از پیامهای تبلیغاتی پرداختهاند.
یکی از این نمونهها دستورالعمل انتشار اپلیکیشنهای اپل است. بر اساس بند ۴.۵.۴ از App Store Review Guidelines، اپلیکیشنها نمیتوانند بدون دریافت رضایت صریح کاربر از طریق رابط کاربری خود، برای بازاریابی مستقیم از پوش نوتیفیکیشن استفاده کنند. همچنین باید روشی داخل اپلیکیشن برای انصراف از دریافت این پیامها فراهم کنند.
این الزام بخشی از سیاست انتشار اپلیکیشن در اپاستور است و نه یک قانون دولتی؛ بااینحال، توسعهدهندگانی که قصد انتشار اپلیکیشن در این فروشگاه را دارند باید آن را رعایت کنند.
در اتحادیه اروپا نیز ماده ۲۱ مقررات عمومی حفاظت از دادهها (GDPR) به کاربران حق میدهد در هر زمان به پردازش اطلاعات شخصی خود برای بازاریابی مستقیم اعتراض کنند. پس از اعلام این اعتراض، شرکت باید استفاده از اطلاعات فرد برای این هدف را متوقف کند. البته GDPR بهصراحت الزام نکرده که همه اپلیکیشنها دو کلید مستقل برای مدیریت پیامهای تبلیغاتی و خدماتی داشته باشند.
یکی از نزدیکترین نمونهها به مسئله تفکیک پیامهای تبلیغاتی و خدماتی، رویکرد نهاد حفاظت از دادههای شخصی ترکیه (KVKK) است. این نهاد در اطلاعیه رسمی خود درباره پوش نوتیفیکیشنهای اپلیکیشنهای موبایلی که در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، به شکایتهایی اشاره کرده است که در آنها کاربران برای دریافت پیامهای ضروری مانند وضعیت سفارش، مجبور به پذیرش اعلانهای تبلیغاتی و کمپینها شده بودند.
KVKK در این اطلاعیه تأکید کرده است که رضایت برای اهداف مختلف پردازش اطلاعات باید از یکدیگر تفکیک شود و کاربران باید بتوانند برای هر هدف، انتخاب مستقلی داشته باشند. این نهاد همچنین فراهمکردن امکان شخصیسازی نوع نوتیفیکیشنها از طریق تنظیمات اپلیکیشن یا سیستمعامل را از الزامات فنی و سازمانی موردنیاز برای رعایت قانون حفاظت از دادههای شخصی ترکیه دانسته است.

تفکیک نوتیفیکیشنها؛ امکانی که از نظر فنی وجود دارد
تفکیک نوتیفیکیشنها از نظر فنی امکانپذیر است و به زیرساخت پیچیدهای نیاز ندارد. برای مثال، یک اپلیکیشن حملونقل میتواند اعلانهای مربوط به سفر، پیامهای حساب کاربری و پیشنهادهای تبلیغاتی را در دستههای جداگانه قرار دهد تا کاربر بتواند هرکدام را مستقل مدیریت کند.
در اپلیکیشنهای خارجی مانند یوتیوب نیز امکان مدیریت و غیرفعالکردن دستههای مختلف نوتیفیکیشن وجود دارد؛ هرچند دسترسی به این تنظیمات همیشه ساده نیست و ممکن است کاربر برای پیدا کردن گزینه موردنظر، بخشهای مختلف تنظیمات را جستوجو کند. بااینحال، امکان مدیریت جداگانه پیامها فراهم شده است. بنابراین، مسئله لزوماً قرار دادن این گزینه در معرض دید کاربر نیست، بلکه فراهمکردن امکان انتخاب و کنترل دریافت نوتیفیکیشنهای مختلف است.

تنظیمات نوتیفیکیشن در یوتیوب

تنظیمات نوتیفیکیشن در یوتیوب

تنظیمات نوتیفیکیشن در ویز
حق انتخاب کاربر نباید قربانی شود
تمام صحبتها و هدف اصلی این گزارش، تأکید بر حق انتخاب کاربران در دریافت نوتیفیکیشنهای تبلیغاتی است.
نوتیفیکیشن یکی از کانالهای مهم ارتباطی اپلیکیشنها با کاربران است و کسبوکارها طبیعتاً از این ابزار برای معرفی خدمات و افزایش فروش استفاده میکنند. بااینحال، استفاده از این کانال نباید به معنای ارسال نامحدود پیامهای تبلیغاتی باشد. کاربر باید این حق را داشته باشد که در صورت تمایل، دریافت تبلیغات را متوقف کند، بدون اینکه پیامهای ضروری و خدماتی را هم از دست بدهد.
وقتی کاربر برای دریافت یک خدمت به اپلیکیشن وابسته است، نباید ناچار باشد پیامهای تبلیغاتی را هم بخشی جدانشدنی از آن خدمت بپذیرد. نبود امکان تفکیک این پیامها میتواند کاربران را به غیرفعالکردن کامل نوتیفیکیشنها بکشاند؛ اتفاقی که در نهایت به زیان خود کسبوکارها نیز خواهد بود.
راهکار این مسئله پیچیده نیست. اپلیکیشنها میتوانند در بخش تنظیمات، امکان مدیریت مستقل پیامهای خدماتی، تبلیغاتی و پیشنهادهای شخصیسازیشده را در اختیار کاربران قرار دهند.

پرسش اینجاست که چرا با وجود امکان فنی چنین تفکیکی و نمونههای قانونی و اجرایی آن در کشورهای دیگر، هنوز در برخی اپلیکیشنهای ایرانی، کاربر برای نپذیرفتن تبلیغات باید از دریافت پیامهای ضروری هم صرفنظر کند؟

