افت ناگهانی درآمد یوتیوبرهای فارسی، بدون هیچ اطلاعرسانی رسمی از سوی یوتیوب، دوباره نگرانیها درباره آینده تولید محتوا به زبان فارسی را افزایش داده است. فعالان این حوزه معتقدند که این تغییر ناشی از شناسایی گستردهتر آیپی کاربران ایرانی و کاهش نمایش تبلیغات است و اکنون تاثیر آن بهطور مستقیم در کاهش بازدید و درآمد کانالها قابل مشاهده است.
در روزهای اخیر دوباره بحث درآمدزایی یوتیوبرهای فارسی داغ شده و بسیاری از تولیدکنندگان محتوا از افت درآمد و تغییر رفتار یوتیوب میگویند. تغییراتی که بیسروصدا اتفاق افتاده، اما اثرش را خیلیها بهطور مستقیم در آمار و درآمد کانالهایشان دیدهاند. در این گزارش، نگاه و تحلیل ۲ فعال حوزه یوتیوب فارسی را میخوانید؛ از دلایل این کاهش درآمد گرفته تا آیندهای که برای تولید محتوا در یوتیوب فارسی متصور هستند.
یوتیوب از سال ۲۰۲۱ مقابله با VPNها را آغاز کرده است
سعید مسلمی مدیرعامل زیگزاگ نتورک دررابطهبا این موضوع به دیام برد گفت: «از سال ۲۰۲۱، یوتیوب برای جلوگیری از سوءاستفاده کاربران از قیمتهای پایین یوتیوب پریمیوم در برخی کشورها (برای مثال ترکیه که هزینه اشتراک آن بهمراتب ارزانتر از سایر کشورهاست) مقابله با VPNها را آغاز کرده است. در این راستا، VPNهایی که آیپی لیک داشتند شناسایی شدند تا کاربران نتوانند با استفاده از VPN، از کشورهای ارزانتر اقدام به خرید یوتیوب پریمیوم کنند.»
سعید مسلمی
او ادامه داد: «این موضوع همزمان شد با بحث مالیات بر درآمد در آمریکا؛ به این معنا که یوتیوبرها باید بابت بازدیدها و درآمدی که از کاربران آمریکایی کسب میکردند، به دولت آمریکا مالیات پرداخت میکردند. پس از صدور این فرمان توسط رئیسجمهور آمریکا، برخی یوتیوبرهای بزرگ به مخاطبان خود اعلام کردند که از VPN استفاده کنند تا آیپی آنها از آمریکا ثبت نشود. در پی این اتفاق، یوتیوب مجدداً سیاستهای خود را سختگیرانهتر کرد.»
مسلمی عنوان کرد: «نتیجه این اقدامات آن بود که در یکی از شبهای همان سالها، در بخش آدینس کانالها، کشور ایران بهطور محسوسی در لیست مخاطبان ظاهر شد و بهطور میانگین حدود ۳۵ درصد مخاطبان بهعنوان ایرانی شناسایی شدند؛ البته این عدد بسته به هر کانال متفاوت بود. در آن مقطع، کاهش درآمدی را تجربه کردیم، چرا که یوتیوبرهای ایرانی از بازدیدهایی که با آیپی ایران انجام میشد، درآمدی نداشتند؛ زیرا برای آیپی ایران تبلیغات نمایش داده نمیشد. با گذشت زمان، این شرایط عادی شد و همه با آن تطبیق پیدا کردند.»
هیچ درآمدی به صفر نرسیده و نخواهد رسید
مدیرعامل زیگزاگ نتورک گفت: «تا اینکه در چند روز گذشته، یوتیوب بار دیگر تغییراتی در الگوریتم خود اعمال کرد که در نتیجه آن، میزان شناسایی کاربران ایرانی تا حدی افزایش یافت. این موضوع باعث کاهش درآمد یوتیوبرها شد؛ در برخی موارد تا سقف حدود ۳۰ درصد. بر اساس بررسی بیش از ۵۰۰ کانال بزرگ که بهصورت مستقیم به آنها دسترسی داریم، متوجه شدیم درآمد این کانالها در ماه جاری تا سقف ۳۰ درصد کاهش داشته است. البته هیچ درآمدی به صفر نرسیده و نخواهد رسید؛ چرا که در ایران VPNهای باکیفیت و بدون آیپی لیک زیادی وجود دارد و همچنان بخشی از بازدیدها از کشورهای دیگر ثبت میشود.»
او دررابطهبا انتشار بیانیه یا اطلاعیه رسمی از سمت یوتیوب توضیح داد: «تا این لحظه هیچ اطلاعیه رسمیای منتشر نشده و بعید میدانم در آینده نیز منتشر شود؛ چرا که یوتیوب هر زمان الگوریتمهای خود را تغییر میدهد، هیچگاه درباره الگوریتمهای پنهان خود اطلاعرسانی رسمی انجام نمیدهد. از آنجا که تنها یوتیوبرهایی که مستقیماً تحت تأثیر این تغییرات قرار گرفتهاند، یوتیوبرهای ایرانی بودهاند، به نظر من انتشار چیزی تحت عنوان اطلاعیه یا اعلامیه رسمی چندان موضوعیت ندارد. من وضعیت فعلی را خطرناک نمیبینم؛ بله، درآمدها تا حدود ۳۰ درصد کاهش داشتهاند، اما این به هیچ عنوان به معنای صفر شدن یا نابودی یوتیوب فارسی نیست. همچنین یوتیوبرهایی که در حال حاضر بهاصطلاح قهر کردهاند و اعلام کردهاند دیگر تولید محتوا نمیکنند، بهاحتمال زیاد بهزودی بازخواهند گشت؛ چرا که پلتفرم جایگزینی وجود ندارد.»
درآمد اصلی یوتیوبرهای مطرح خارجی از اسپانسرینگ تأمین میشود، نه از تعداد ویوها
اهورا نیازی، از یوتیوبرهای مطرح فارسی با ۳۳۳ هزار مشترک نیز به دیام برد گفت: «ماجرا از این قرار است که در بسیاری از کانالهای یوتیوب فارسی، آیپی بینندگان حتی در صورت استفاده از VPN، بهعنوان آیپی ایران شناسایی میشود. در نتیجه، تبلیغات برای آنها نمایش داده نمیشود. از آنجا که شیوه درآمدزایی تولیدکنندگان محتوا در یوتیوب بهصورت مستقیم از طریق تبلیغات است، زمانی که تبلیغی نمایش داده نشود، درآمد بهازای هر هزار بازدید کاهش مییابد. البته این مسئله برای همه کانالها رخ نداده، اما برای تعداد زیادی از آنها اتفاق افتاده است.»
اهورا نیازی
او ادامه داد: «یوتیوب فارسی یک کامیونیتی قدرتمند و قوی است که مخاطبان، تولیدکنندگان آن را دوست دارند؛ اما در صورت تداوم این وضعیت، قطعاً لطمه بسیار سنگینی خواهد خورد، چرا که اساس شیوه درآمدزایی یوتیوب از آن گرفته شده است. این موضوع، اگرچه اتفاقی جدید محسوب میشود، اما خبر آن مدتهاست مطرح بوده و در نهایت اکنون رخ داده است.»
نیازی همچنین گفت: «اگر مسیر مارکتینگ به صنعت یوتیوب باز شود، میتوان به آینده آن امیدوار بود؛ اما در غیر این صورت، امید چندانی به آیندهاش وجود نخواهد داشت. دلیل این موضوع آن است که تولیدکنندگان برای هر محتوایی که تولید میکنند، هزینههای قابلتوجهی متحمل میشوند و نیازمند کسب درآمد هستند. بنابراین، زمانی که این چرخه اقتصادی دچار اختلال شود، طبیعی است که بسیاری از تولیدکنندگان از این مسیر کنار بروند. با این حال، امیدوارم اگر مارکتینگ به سمت یوتیوب بیاید، آینده خوبی در انتظار آن باشد؛ همانطور که در سراسر جهان، یوتیوبرهای مطرح، بخش اصلی درآمدشان از بازدیدها نیست، بلکه از اسپانسرینگ تأمین میشود.»
